in , ,

Orta Çağ’dan Kalma Bu Kitap Sıra Dışı Tasarımıyla Görenleri Büyülüyor

16. yüzyıldan kalma bu cilt, tasarımıyla kitabın fiziki sınırlarını zorluyor! 6 farklı eseri bir araya getiren ve altı farklı şekilde okunan bu sıra dışı tasarıma mutlaka göz atın.

Kitabı fiziki yapısıyla tanımlayabilir misiniz, diye sorulduğunda herkesin aklına temele yakın cevaplar gelecektir: Yazı aracılığıyla aktarılan fikirlerin kaydedildiği sayfaları içeren, onları bir arada tutan, kolayca okunmasını sağlayan ve muhafaza edilmesine yarayan cilt tasarımına sahip nesne.

“Çalışıyorsa sakın dokunma!” uyarısından mütevellit, kitabın kendisinden beklenileni veren tasarımında yıllar boyunca çok büyük değişikliklere gidilmemiştir. Amacını yerine getiren yüzde yüzlük performansı sağ olsun, yıllar geçse de çok fonksiyonlu çakıya eklenen makasınki gibi işleviyle bağdaşık -aksi düşünülemez- yapısını kaybetmedi. Evet, evet, elektronik kitabın fiziksele karşı üstünlükleri mevcut ama konumuz dijital-fiziksel karşılaştırması değil. Konumuz fiziksel kitabın işlevselliğini zorlayan, sıra dışı bir tasarım.

Ortaçağ kitapları tarihçisi Erik Kwakkel‘in kendi sitesinde tanıttığı ve 16. yüzyıla ait olduğunu belirttiği bu cilt, bünyesinde tam altı farklı kitap içeriyor. Üstelik her birine kapağı farklı şekillerde açılarak ulaşılıyor. Yani arka arkaya altı farklı kitabın dizilmesi gibi bir şey söz konusu değil burada. Kwakkel’in bulduğu kitabın içinde 1550-1570 yılları arasında Almanya’da basılan, altı farklı eser bulunuyor. Bunlardan biri de Martin Luther’in Kısa İlmihali. Ek olarak her kitabın kapağı kendine ait bir klipsle kapanıyor.

Bu sıra dışı tasarım, özellikle 16. ve 17. yüzyıllarda uygulanan “dos-à-dos” (sırt sırta/arka arkaya) tekniğinin daha karmaşık bir versiyonu. Alışılagelen dos-à-dos tekniğinde iki veya daha fazla kitap siyam ikizleri gibi birleştirilir. Kitaplar ortak kapak vasıtasıyla ardarda sıralandığından bu tasarıma göre metinlere ulaşılır. Bu tasarımın amacıysa süssel değil, işlevseldir. Aynı kategoride kaleme alınmış farklı metinlere tek cilt altında ulaşabilme imkânı sağlar.

Bu tasarımdaysa cilt kalınlığı arttırılarak kitaba işlevsellik kazandırmak yerine, alan genişletilerek metinleri enlem ve boylama yayma yöntemi seçilmiş. Tahta levhalar kullanarak ayrılan metinler arasında geçiş ve karşılaştırma yapmak, klasik dos-à-dos tasarımında birleştirilmiş altılık cilttekine kıyasla daha kolay.

Ne yazık ki kitabın yaratım süreci bilinmiyor. Kitabı tasarlayan zanaatkâr hakkında kesin olan tek şey, dos-à-dos tekniğinin işlevsel amaç ve avantajları ile tasarım kaynaklı dezavantajları hakkında belli birikime sahip olduğu. Zamanı için oldukça lüks ve teknolojik sayılan kitabı sipariş eden kişi veya kişiler içinse, akademik çalışmalara önem veren ve araştırmaları performanslı hale getiren teknikler arayışında olabilecekleri yorumunda bulunulabilir.

Tahminde zorlanmadığımız şeyse, gündelik hayatımıza giren üstün teknolojilerin bizi etkilediği gibi, bu kitabın da dört veya beş asır öncesinin insanını da aynı biçimde etkilediği; bundan hiç şüphemiz yok.

İsveç Kraliyet Kütüphanesi arşivlerinde muhafaza edilmekteki kitabın görsellerine İsveç Milli Kütüphanesi’nin Flickr hesabından ulaşılabilir.

Peki bu tuhaf tasarım hakkında siz ne düşünüyorsunuz? Günümüzde benzer işler yapılsa kullanmayı düşünür müydünüz?


Kaynakça

Open Culture
Erikk Wakkel 1
Errik Wakkel 2
Flickr

Oyla!

Cemalettin Sipahioğlu

1986 İstanbul doğumlu. Bilimkurgu, korku ve fantastiği uzun süre televizyondan takip edebilmiştir. Ailesinden habersiz aldığı ucuz VCD oynatıcıyı saklayıp, onlar yokken kullanarak, bu konularda film açıklarını kapatmaya çalışmıştır. Edebiyata sonradan bulaşması; bilgisizliği; bilgisizlik de, "Raftaydı ve ben onu alıp okumadım zamanında." pişmanlıkları getirmiştir. Lem ile Küvette Bulunan Günce'yle tanışması; okumaya yeni başlayan biri için hem talih, hem de talihsizlik olmuştur. Film, kitap, animasyon, çizgi roman olsun; kendi sınırlı bilgisiyle, eserleri iç dinamikleri içinde değerlendirmeye çalışır.

6 Yorum BULUNUYOR


  1. Bu şekilde tasarlanmasının amacı ne acaba ?

  2. Eeee… Haberde belirtilmiş :sweat_smile: Ortak kategorideki metinlere topluca ulaşmak ve bölümler arasında da seri biçimde karşılaştırma yapmak. 1500’lü yılların şatları dikkate alınınca faydası fazlasıyla görmüşlerdir.

  3. Kuzum siz beni niye anlamıyorsunuz. Yanlış anladınız gene :sweat: Sinirlenmedim. Sizi anlamaya çalışıyorum. Kitabın amacı farklı yazarlardan çıkan metinlere tek seferde ulaşım ve daha kolay karşılaştırma. Amaç bu.

    Siz kitabın amacını sorduğunuz da ben de amacını özetledim. Özetlediğim amaçta bu: Tek seferde birden fazla ve farklı kitabı depolama, erişme ve karşılaştırma.

    Tekrar belirtiyorum. Size sinirlenmiyorum. Sorunuza karşılık, kitabın tasarımsal amacını izah etmeye çalışıyorum :sweat:

Söyleyeceklerin mi var? Kayıp Rıhtım Forum'a gel ve sen de yorum yap!

3 cevap daha var.

Yazarının Kaleminden: Başka Dünyalardan Öyküler

Avusturya Fantastiği “Maskelilerin Efendisi” Bizlerle