Yetişkinler İçin Fantastik Edebiyat

Fantastik edebiyat hakkında denmeyen kalmadı. Çocuklara masal olarak gören de vardı, edebiyata dahil etmeye çekinen de. Peki gerçekten neydi fantastik edebiyat? Yetişkinler bu işin neresindeydi?

Dünyanın Gözü

Zaman Çarkı Serisi
Robert Jordan


Sinan “minrand” Narmanlı


Zaman Çarkı her biri farklı bir çağı simgeleyen yedi çubuktan oluşur. Tek güç sayesinde dönen Zaman Çarkı, yaratıcı olarak da bilinen Işık tarafından dünyanın yaratımı sırasında dünyaya bağlanmıştır. Çarkın görevi insanları desene işleyerek Çağların Deseni’ni dokumaktır. Yaratıcı, ayrıca Karanlık Lord olarak da bilinen Shaitan’ın dünyaya müdahale etmesini engellemek için onu desenin ve zamanın dışına hapsetmiştir. Fakat ikinci Çağ’da tek güce alternatif bir büyü kaynağı bulduğunu sanan bir Aes Sedai tarafından Shaitan’ın zindanında bir delik açılır ve bu durum Shaitan’ın dünyaya müdahele etmesini mümkün kılar. Dünya yıkımın eşiğine geldiğinde Ejder olarak da bilinen Lews Therin Talamon öne çıkar. Ejder Karanlık Lord’un zindanını geçiçi olarak mühürlemeyi başarır ve dünyanın kurtarıcısı aynı zamanda da yok edicisi olur. Karanlık Lord zindanına tekrar hapsedilmeden önce tek gücün eril yarısı olan saidini lekelemeyi başarır. Bu olay bütün erkek Aes Sedaileri delirmeye mahkum eder ve sonucunda Dünyanın Kırılışı olarak bilinen olaylar silsilesi başlar. Delirdiği için güçlerinin kontrolünü kaybeden Ejder karısını, çocuklarını ve arkadaşlarını öldürür ve sonrasında Kardeş Katili ismiyle anılmaya başlar. Ejderin ölümüyle birlikte Shaitan’ın yeniden serbest kalacağı ve Ejder’in yeniden doğarak Karanlık Lord’la mücadele edeceği ve bu mücadelenin dünyanın kaderini belirleyeceği kehaneti yapılır. Zaten seride tam bu noktada Üçüncü Çağ’da Ejder’in yeniden hayat bulmasıyla başlıyor ve Yenidendoğan Ejder ve yoldaşlarının Karanlık Lord’la olan mücadelesini anlatıyor. Eğer birkaç fantastik kurgu serisi okuduysanız yukarıdakine benzer “yi vs. kötü” ekseninde geçen bir hikaye mutlaka görmüşsünüzdür.

Peki Zaman Çarkı’nı yalnızca keyifli ve sürükleyici bir maceradan çok daha fazlası haline getirip onu benzersiz yapan, yazılmış en iyi epik fantezilerden biri haline geiren nedir?

Sanırım Zaman Çarkı’nın en büyük artılarından birisinin serideki olağanüstü mitolojik zenginlik olduğunu söylemek yerinde olur. Jordan karakterlerini, ulusları, onların kültürlerini, toplulukları oluştururken bulabildiği tüm destanlardan, efsanelerden ve mitlerden faydalanmış. Zaman Çarkı hakkında konuşurken gönül rahatlığıyla bahsedebileceğiniz içerik zenginliği kuralı burada da değişmiyor. Öyle ki, Zaman Çarkı’nı okurken Kelt, İskandinav, Hint, Japon veya Çin mitolojisinden bir parça görme ihtimaliniz, Budizm, Hristiyanlık ya da İslamiyet’e ait kavramlarla karşılaşma ya da Arap, Kızılderili, Aborjin kültüründen adetlere rast gelmeniz kadar olası bir durum. Jordan bu seride kendi deyimiyle, mitler üzerinden ters mühendislik uyguluyor. Bir kültürün spesifik bir özelliğini alıp onu başka bir mitten aldığı ya da kendi kurguladığı bir yapıyla birleştirerek yepyeni ve oldukça başarılı efsaneler, kehanetler, gelenekler oluşturmayı başarıyor. Örnek verecek olursam, Zaman Çarkı evreninde zaman tıpkı Hindu mitolojisinde olduğu gibi çembersel bir şekilde akar, doğrusal değil. 7 çağ birbirini sonsuza kadar takip eder. Zaten seri boyunca okuduğumuz da bundan önce defalarca kez yapılmış olan Ejder’in Shaitan’la mücadelesidir. Yine Hindu mitolojisinde her zaman döngüsü yaratılışla başlar, belli bir süre varlığını sürdürür ve çözünmeyle son bulur. Bu süreçte Brahma yaratılıştan, Vishnu mevcudiyetten, Shiva da yok edişten sorumludur. Zaten serinin üç ana karakteri de diğer mitolojik kahramanlarla benzerlikleri bir yana, temelde Brahman’ın üçlü imajını temsil ederler: Yaratıcı-Koruyucu-Yok Edici. Jordan’ın bu sentezleri çok iyi yapabilmesi Zaman Çarkı’nda bize sunulan kültürleri en az bu dünyadakiler kadar gerçek ve inandırıcı yapıyor. Ayrıca bu kadar çeşitli mitin izini sürmek, Jordan’ın hangi toplumu oluştururken nereden etkilendiğini bulmaya çalışmak en az hikayeyi okumak kadar zevkli.

GÖZ ATIN  Roverandom: Küçük Bir Çocuğun Kederinden Muazzam Bir Kurguya

Zaman Çarkı’nı diğer serilerden ayıran bir diğer faktör ise alışılagelmiş “iyi vs. kötü” savaşını işlemesine rağmen, Jordan’ın Tolkien’in aksine karakterlerini/olayları/seçimleri siyah ve beyaz olarak keskin bir biçimde ikiye ayırmaması. Seride yer alan onlarca karakter en az bu dünyada yaşayan insanlar kadar gerçek. Hepsi kusurları, erdemleri, arzuları, pişmanlıkları, hırsları olan insanlar. Karakterler olması gerektiği gibi yaptıkları seçimlerin sonuçlarıyla yaşamak zorunda kalıyorlar bu seride. Ayrıca iyi niyetle alınmış kötü bir kararın da herhangi bir kötü karar kadar yıkıcı olabileceğini gösteriyor. Jordan bize mutlak doğru/mutlak yanlış ve de saf iyi/saf kötü kavramlarının her zaman karşılıklarının olmayabileceğini göstermeye çalışıyor hikaye boyunca. Bu durum tüm karakterler için geçerli. Zayıflıklarından dolayı Karanlık Lord’a hizmet etmeyi seçen insanlar olduğu kadar; güç, mevki, aşk, zenginlik ve hatta meraktan dolayı bunu yapan insanlar da var. İnsanlar sürekli doğru olanı yapan melekler, kötülük yapmaya zorunlu zebaniler ve de sevmediklerimiz olarak basitçe üç gruba ayrılamıyor bu seride. Bu durum kitaba aynı zamanda inanılmaz bir politik zenginlik de katıyor. İnsanlar dünyanın sonu gelmesi olası olduğu için tanımadıkları bir adamın dediklerini, bir anda mucizevi bir şekilde yapmaya başlamıyorlar. Herkesin ne yapılması gerektiği hakkında bir fikri var ve insanların peşinizden gelmesini istiyorsanız onları ikna etmeniz, istedikleri şeyi vadetmeniz, duymak istediklerini söylemeniz ya da gözlerini korkutmanız gerekiyor. Son Savaş (Tarmon Gaidan) verilmeden önce yüzlerce yıldır savaşan ülkelerin birleştirilmesi ya da tamamen yabancı ulusların birlikte hareket etmeyi öğrenmesi gerekiyor. Bu durum da ittifaklar kurmak, ihanete uğramak, gizli anlaşmalar yapmak, tavizler vermek demek. Olayların nasıl gelişeceğini kestirmek hemen hemen imkansız. Çünkü dengeler sürekli değişiyor ve olayların gelişimini etkileyebilecek çok fazla değişken var. Serinin siyasi ve sosyal yönü bir hayli ağır basmakta özetle. Bu yönüyle, sonunda iyilerin kazanmasını dilediğiniz bir macera ya da çocuklara ders verilmesi için hazırlanmış karikatürize bir öykü değildir. Kompleks politik ve sosyal ilişkiler üzerine kurulu yetişkinlere yönelik bir seridir.

GÖZ ATIN  Game of Thrones'tan 6 Mitolojik ve Tarihi Esinlenme

Serinin kadınlara yaklaşımı onu diğerlerinden bir adım öteye koyan bir diğer husus.

Zaman Çarkı üç erkeğin etrafında şekillenen bir hikaye olmasına rağmen yazar, kadınların dominant olduğu bir dünya yaratarak fantastik kurguda genellikle ihmal edilen kadınları ön plana çıkarmayı ve türdeki erkek hakimiyetine denge getirmeyi başarmış. Kadınlar ticaretten politikaya askerlikten bilime kadar hayatın her alanında aktif bir şekilde yer alıyorlar. Seride sadece kadınların girebildiği Mızrağın Kızları denen askeri birlikler olmasının yanı sıra, köylerde Kadınlar Kurulu denilen yönetim yapıları var. Zaman Çarkı dünyasındaki bir çok önemli ülke kraliçe tarafından yönetiliyor. Ayrıca ülkelerin politikalarını doğrudan veya dolaylı olarak yönlendirmeye çalışan Beyaz Kule, Dünyanın Kırılışı’ndan beri tamamı kadın olan Aes Sedai’lerden oluşmakta. Kitaptaki belki de en ilgi çekici millet olan Aieller’de sadece erkekler klan şefi olabilmesine rağmen hiçbir erkek mülk sahibi olamıyor. Mülk, Çatıhanımı denilen kadınlara ait ve Çatıhanımı’nın izni alınmadan evine girilmesi hoş görülmüyor. Sadece kadınlar Bilge olabiliyor ve savaş zamanlarında bile bir Bilge’ye zarar verilmiyor. Evlilik teklifi yapma hakkı kadına ait, erkek kabul veya ret edebilmesine rağmen soruyu soramıyor. Aieller arasında poligami var fakat küçük bir farkla, şöyle ki erkeğin bu konuda söz hakkı olmasına rağmen ikinci veya sonraki eşleri alma hakkı kadına ait. Çok daha fazla örnek verilebilir ama son olarak şunu söyleyeyim. Robert Jordan’ın seri boyunca kadın erkek ilişkileri konusunda tartışılabilir fikirleri olduğu doğru.(Kadın erkek eşitliğinden ziyade kadın ve erkeklerin farklı ama eşit olduğu ya da kadın ve erkek arasındaki ilişkinin yürüyebilmesi için erkeğin kadından karakter olarak daha güçlü olması gerektiği gibi) Fakat kadın ve erkek arasındaki mücadele ve dengeyi bulma arayışı açısından Zaman Çarkı’nın okuduğum diğer serilerden çok daha başarılı, hatta tam olarak feminist diyemesem de kadın yanlısı bir seri olduğunu söylemek yanlış olmaz.

  • 65
    Shares
Sayfalar: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17


beyzatasdelen@kayiprihtim.com
1996 yılının Ekim ayında İstanbul’da doğdum. Sainte Pulchérie Fransız Lisesi’nde başladığım eğitim hayatımı Galatasaray üniversitesi Karşılaştırmalı Dilbilim bölümünde sürdürmekteyim. Fantastikle Harry Potter sayesinde tanışıp, okuma sevgisi kazanmış çocuklardanım. Aktif olarak Kayıp Rıhtım’da yer almaya ve irili ufaklı yazılar yazmaya devam ediyorum.

Yetişkinler İçin Fantastik Edebiyat için 5 yorum

  1. Zaman çarkı ile başladım almaya paylaşımınız çok güzel bana ileriye dönük planlar yapmam için fikirler verdi


Eski Yorumlar

PORTAL YORUMLARI

  1. venera seo dedi ki:

    çok güzel seçkiler elinize sağlık… bende genelde ilknoktanın fantastik kitaplarını beğeniyorum https://www.ilknokta.com/fantastik-kitaplar-m143.html

  2. Neslihan Şenel dedi ki:

    Bana göre eklenmesi gereken kitaplar:
    David Eddings’in Belgariad Beşlemesi ve devamı olan Mallorean Beşlemesi.

  3. gamerkız dedi ki:

    Locke Lamora’nın Yalanları serisi başta olmak üzere çizgi romanları da içine dahil edebileceğimiz 70 maddeden uzun bir kitap listesi gönderebilirim size. Bunlardan sadece biri olarak saydığım seri Babil Kitaplığı serisidir ki 25’den fazla kitaptan oluşur. Bir edebiyat öğretmeni olarak hiçbir çocuğa tavsiye etmem bu listedeki kitapları. Bilim kurgu eserlerini de alırsanız sanırım listem 150’yi geçer.

  4. ahmethan dedi ki:

    Ölüm Kapısı Serisi – margaret weis

Yetişkinler İçin Fantastik Edebiyat

Fantastik edebiyat hakkında denmeyen kalmadı. Çocuklara masal olarak gören de vardı, edebiyata dahil etmeye çekinen de. Peki gerçekten neydi fantastik edebiyat? Yetişkinler bu işin neresindeydi?

  • 65
    Shares

 

 

Başa dönün
Daha fazla Dosya, Edebiyat
İyi Sanat Yapın | Neil Gaiman // Zen Pencils

Neil Gaiman'ın "İyi Sanat Yapın" başlıklı ilham verici konuşmasını bir de Zen Pencils'in çizimiyle okuyalım!

Kapat