Gezegen tanımı astronomi dünyasında yeniden tartışmaya açılıyor. Uluslararası Astronomi Birliği’nin 2006 yılında belirlediği mevcut tanım, özellikle Plüton’un gezegen statüsünden çıkarılmasıyla büyük yankı uyandırmıştı. Şimdi bir grup araştırmacı gezegenin daha ölçülebilir ve kapsamlı bir tanımını öneriyorlar.
Mevcut Uluslararası Astronomi Birliği (IAU) tanımına göre bir gezegen, Güneş’in etrafında dönen, kendi kütleçekimi sayesinde küresel bir şekle sahip olan ve yörüngesini diğer cisimlerden temizlemiş bir gök cismidir. Ancak bu tanım, özellikle yörünge temizliği konusunda belirsizlikler içeriyor ve sadece Güneş Sistemi’ndeki gezegenleri kapsıyor.
Kaliforniya Üniversitesi’nden Jean-Luc Margot ve ekibi tarafından The Planetary Science Journal’da yayımlanan yeni bir çalışmayla önerilen yeni tanım, gök cisimlerinin kütlesine odaklanıyor. Buna göre bir gezegen:
- Bir veya daha fazla yıldız, kahverengi cüce veya yıldız kalıntısının etrafında dönen,
- Kütlesi 10^23 kilogramdan fazla olan,
- Kütlesi 13 Jüpiter kütlesinden (2.5 × 10^28 kg) az olan bir gök cismidir.
Bu yeni tanım, mevcut IAU tanımındaki bazı sorunları çözmeyi amaçlıyor. Örneğin, küresellik kriterini ölçülebilir bir kütle değeriyle değiştiriyor ve yörünge temizliği yerine “belirli bir zaman ölçeğinde bir bölgeyi temizleme yeteneği”ne odaklanıyor. Ayrıca, Güneş Sistemi dışındaki gezegenleri (ötegezegenler) de kapsıyor.
Araştırmacılar, bu sınıflandırma çerçevesini oluşturmak için “denetimsiz kümeleme” adı verilen bir algoritma kullandı. Bu yöntem, Güneş Sistemi’ndeki sekiz gezegeni başarıyla gruplandırdı ve uyduları gezegenlerden ayırdı.
Yeni Gezegen Tanımı Plüton’ü Bir Kez Daha Liste Dışı Bırakıyor
Peki bu yeni tanım Plüton’un durumunu değiştirecek mi? Maalesef hayır. Plüton’un kütlesi yaklaşık 1.31 × 10^22 kg olduğundan, yeni tanıma göre de gezegen statüsüne erişemiyor. Dr. Margot, “Plüton kesinlikle keşfedilmeye değer harika bir gök cismi. Ancak onu sekiz gezegenle aynı sınıfta değerlendirmek mantıklı değil,” diyor.
Yeni tanımın IAU tarafından kabul edilmesi için henüz uzun bir yol var. Dr. Margot, önerilerini Ağustos 2024’te düzenlenecek IAU Genel Kurulu’nda sunacaklarını, ancak hemen bir uzlaşma beklemediklerini belirtiyor. Bunun yerine konuyla ilgilenen kişileri belirleyip tartışmayı sürdürmeyi umuyorlar.
Bu çalışma sadece Güneş Sistemi’ndeki gezegenleri değil, giderek artan sayıda keşfedilen ötegezegenleri de kapsayan bir çerçeve sunmayı amaçlıyor. Şu ana kadar 5.690’dan fazla ötegezegen keşfedildi ve bu sayı her geçen gün artıyor. Yeni tanım, çoklu yıldız sistemlerindeki gezegenleri ve olası uyduları (öteuydular) da daha iyi tanımlamamıza yardımcı olabilir.
İLGİNİZİ ÇEKEBİLİR: Plüton’un Gizemli ‘Kalbinin’ Nasıl Oluştuğu Ortaya Çıktı
Plüton’un her şeye rağmen gezegen statüsüne giremiyor oluşu hakkındaki düşüncelerinizi Kayıp Rıhtım Forum’da paylaşabilir, daha fazlası için bizleri Google News’ten takibe alabilirsiniz.
Kaynak: Science Alert
Pluto’nun gezegen statüsünü kaybetmesi bence doğru karardı.