in ,

Narnia’dan Frankenstein’a… İşte Yasaklanmış 10 Meşhur Fantastik Edebiyat Eseri

Yasaklanmış fantastik edebiyat eserleri listesi sizlerle. İşte J.K. Rowling’den Bram Stoker’a, bugüne dek sansüre uğramış bazı fantazi kurguları!

yasaklı fantastik edebiyat eserleri - yasaklanmış

Yasaklanmış fantastik edebiyat eserleri 20. yüzyıldan günümüze kültür dünyasının olmazsa olmazları arasında yer aldı. İşte o yasaklı fantazi kitaplarından en popülerlerini bu listede bir araya getiriyoruz.

Satanistlik, büyücülüğe özendirme, çocuklarda yanlış davranışlara neden olma, gerçekle hayalin birbirine karıştırılmasına yol açma… Burada bahsi geçen tüm suçlamalar, yıllar boyunca fantastik edebiyatın maruz kaldığı ithamlardır. Bizler de başka bir kara listeyle, bu defa fantastik kurgunun yasaklılarını ele alarak karşınızdayız.

Daha önce Yasaklı 10 Meşhur Bilimkurgu Eseri ile karşınıza gelmiştik. Ama günah keçisi ilan edilen, yanlış anlaşılan ve iftiralara maruz kalan tek edebiyat türü o mu sanmıştınız? Cevabımız maalesef ki “hayır” olacak. Asılsız pek çok suçlamanın hedefi olan fantastik edebiyat da dünya çapında yasaklardan nasibini almıştır.

Az sonra hiç ummadığınız ülkelerden, ummadığınız nedenlerle gelmiş yasakları okuyacaksınız. Çocuk kitaplarına bile takılan kulplar ya da dünya tarihinde önemli yerleri olan destanlara bile yapılmış saldırılarla baş başa kalacaksınız. Yüzüklerin Efendisi’nden Dracula’ya, Terabithia Köprüsü’nden Odysseia Destanı’na kadar pek çok kitabın yasaklarını okurken şaşıracaksınız ve aklınız karışacak.

İşte o yasaklılar, nedenleri ve tarihleri.

İşte Yasaklanmış 10 Fantastik Edebiyat Eseri

10. The Great Tree of Avalon #1: Child of Dark Prophecy / Merlin 1 / Kayıp Yıllar

The Great Tree of Avalon #1: Child of Dark Prophecy

Yazar: T. A. Barron
Yayınevi: Philomel Books
Çıkış Tarihi: 2004

The Great Tree of Avalon Üçlemesi’nin (Avalon’un Büyük Ağacı) ilk kitabı olan Child of Dark Prophecy (Kara Kehanetin Çocuğu), yazarın bu seriden önce yazdığı Lost Years of Merlin (Merlin’in Kayıp Yılları) adlı kitabının bıraktığı yerden başlar. Büyücü Merlin, Avalon’un barışçıl dünyasına dönüşecek büyülü bir tohum ekmiştir. Daha sonra bu tohum, 7 kök-âleminde her yaşayan türün üyelerini barındıran kocaman bir ağaç halini almıştır. Ancak barışçıl bir yaşam sürmesi beklenen Avalon, şimdi acı çekmektedir. Yıldızlar ışıklarını kaybetmeye başlamış ve Gölün Hanımı’nın son kehanetleri gerçekleşmek üzeredir. Avalon’un kaderi Tamwyn’nin, gezgin bir vahşi rehberin; Eli’nin; çırak bir rahibenin; ve Scree’nin, genç bir kartaladamın, ellerindedir. Bunlardan biri Merlin’in varisi, Avalon’u kurtaracak tek kişidir. Ancak biriyse kara kehanetin korkunç çocuğu, yıkımı getirecek kişidir.

Kitabın en ilginç yanı bir zamanlar Amerika’da, okullarda öğrenciler için düzenlenen kitap tavsiyeleri listesinde yer alan bir eser olmasıdır. Ancak ne gariptir ki, daha sonradan aynı okullarda yasaklanmış ve listeden çıkarılmış ve kütüphanelerinden kaldırılmıştır.

Önce 2008’de, sonra aynı nedenlerle 2009’da yasaklanan Great Tree of Avalon’un yasaklanma nedenine bakacak olursak, içerdiği okült (büyüyle ilgili, doğaüstü) temadan dolayı olduğunu görürüz. New York, Lackawanna’da yasaklanan kitap, kendi türündeki birkaç benzer eserle beraber okuma listelerinden kaldırılmıştır. Bu yasaklanmadaki en büyük pay ise öğretmenlerin ve velilerin uygun bulmamasına aittir.

Kısacası, öğretmenler ve veliler hem günü hem de çocukları kurtarmıştır(!).

9. The Bartimaeus Trilogy / Bartimaeus Üçlemesi

The Bartimaeus Trilogy

Türkçe Adı: Bartimaeus Üçlemesi
Yazar:
Jonathan Stroud
Yayınevi: Doubleday
Çıkış Tarihi: 2003

Dünyada ve ülkemizde de oldukça sevilen, cin Bartimaeus’un zekâsıyla okuyucuyu esir alan, ödüle doymayan ve sıradışılık tanımına tamamıyla uyan Bartimaeus Üçlemesi de yasaklardan nasibini alanlar arasında.

Özgürlükler ülkesi Amerika, başka bir kitabı daha yasaklamak için kolları sıvıyor ve bu defa bu üçlemeye al atıyor. Nathaniel adlı 11 yaşındaki bir büyücü çırağı ve intikam almak için çağırdığı (ancak kontrol etmesi için çok fazla güçlü olan) cin Bartimaeus’un komik, zekice ve adrenalin dolu maceraları da yasak engeline takılmış.

Yine New York, Lackawanna’da cinler ve okült tema, Hıristiyan öğretilerine karşı bulunmuş ve yasaklama kararı çıkarılmıştır. Olay Great Tree of Avalon’da olduğu gibi 2008-2009 yılllarında, aslında çok yakın bir tarihte vuku bulmuştur. Burada bahsi geçen okulların kütüphanelerinden çıkarılan kitap serisi yine de ödüle doymamış ve özellikle 3. kitapla birlikte Book Sense National Best-Seller, USA Today Bestseller ve NewYork Times Bestselling Series ödüllerine layık görülmüştür.

Ne mutlu ki, daha sonra bu karar bazı mahkemelerce iptal edilmiş ve kitaplar okul kütüphanelerine geri dönmüştür.

8. Bridge to Terabithia / Terabithia Köprüsü

Bridge to Terabithia yasaklı fantastik edebiyat eserleri

Türkçe Adı: Terabithia Köprüsü
Yazar:
Katherine Paterson
Yayınevi: Crowell
Çıkış Tarihi: 1977

Ülkemizde kitabından çok filmiyle bilinen bu eser, aslında bir çocuk kitabı olarak geçse de gerek konusu ve gerek o konunun işlenişi sayesinde pek çok yetişkinin de ilgi odağı olmuştur. İki dışlanmış çocuğun hayal ve gerçeği birleştirerek oluşturdukları hayali ülkelerinde birbirlerine destek olmaları, dostlukları ve tüm bunların yanı sıra o iç parçalayan sonuyla pek çok kişinin kalbinde taht kurmuştur. Ama asıl sorun da tam olarak buradan çıkmaktadır.

1977’de yayınlanan roman, yayınlanışından 30 küsur yıl sonra bile tartışmaların göbeğinde yer almaya devam ettiği gibi, yayınlanışından itibaren en çok tartışılan kitaplar arasına da girmiştir. Nihayetinde pek çok yasak da peşini bırakmamıştır. Uygunsuz dili, Tanrı kelimesinin kullanılış biçimi, hayal ve gerçeği birbirine karıştırması ve son olarak Tanrı’nın, kiliseye bağlı olmayan iyi insanları cehenneme yollamadığı gibi görüşler barındırmasından ötürü sık sık yasaklanmaların odağı olmuştur.

Ayrıca, kitabın orijinal adı olan “Bridge to Terabithia” bir argo deyim olan “Bridge to Tarabithia” ile aşırı bir benzerlik göstermektedir. Bu da uygunsuz ve kaba dil gerekçesine temel olan ana etmendir.

Hal böyle olunca, Amerika’nın pek çok yerinde okullarda yasaklamalara maruz kalmış ve dini açıdan eleştirilere hedef olmuştur.

7. Frankenstein

Frankenstein

Yazar: Mary Shelley
Yayınevi: Lackington
Çıkış Tarihi: 1818
Sayfa Sayısı: 280

Korku edebiyatında bir kült eser, ama daha da önemlisi edebiyat tarihinde bir klasik olarak kabul gören Frankenstein da bir zamanlar yasaklanmalarda pay sahibi olmuştur. Replikleri nesillerce dillerde dolaşmış, adının geçmesiyle büyük saygı uyandırmıştır. Ancak ilk tepkiyi 1818 yılında, yani yayınlandığı dönemde yazarın kadın olmasından ötürü almış ve bazı eleştirmenlerce yerden yere vurulmuştur. Gerçek anlamda yasak görmesiyse 1955’te, Güney Afrika’da hükümetçe verilen bir kararla gerçekleşmiştir.

O yıllarda Güney Amerika’da hüküm süren ırkçı rejim, Mary Shelley ‘nin Frankenstein’ını “uygunsuz, sakıncalı ve müstehcen” olduğu gerekçeleriyle ülke çapında yasaklamıştır. Aynı yıllarda daha pek çok klasiğin de aynı yasaklamalara hedef olup, ülkede basımının durdurulduğu da bilinmektedir.

6. Dracula / Drakula

Dracula yasaklı fantastik edebiyat eserleri

Türkçe Adı: Drakula
Yazar: Bram Stroker
Yayınevi: Archibald Constable and Company
Çıkış Tarihi: 1897

Vampir edebiyatında çığır açan, pek çok kitaba ve karaktere ilham olan ve tıpkı Frankenstein gibi edebiyat dünyasında bir klasik olarak kabul edilen Bram Stoker’ın Dracula’sı bile yasaklardan yakasını kurtaramamıştır.

Yayınlandığı 1897 yılından itibaren defalarca basılmış, filmleri yapılmış, yeniden uyarlanmış ve övgülerle yüceltilmiştir. Ancak ilk olarak yayınlandığı dönemde, bazı Viktorya Dönemi hayranları tarafından “sezonluk bir heyecan” ve “çarpık dönemin en kan dondurucu romanı” olarak tanımlanmıştır. Bu durum yasaklanmasına yol açmasa da aldığı ilk olumsuz tepki ve protestodur.

Yasaklanmasıysa 1994 yılında – yine Amerika’da- Texas, Lewisville’daki bir lisede 3. ve son sınıf öğrencilerinin “okunması gereken kitaplar” listesinden çıkarılmıştır. Gerekçe olarak, giriş kısmındaki “Dracula, istediğimiz ama sahip olmadığımız arzunun, büyük ölçüde cinselliğin simgesidir. “ tanımlaması gösterilmiş ve lise öğrencileri için uygunsuz olarak kabul edilip, yasaklanmıştır.

5. Alice’s Adventures in Wonderland / Alice Harikalar Diyarında

Alice’s Adventures in Wonderland

Türkçe Adı: Alice Harikalar Diyarında ve Aynadan İçeri
Yazar:
Lewis Carroll
Yayınevi: Macmillan
Çıkış Tarihi: 1865

Lewis Caroll’ın unutulmaz eseri, büyük küçük herkesin gözbebeği olan Alice Harikalar Diyarı’ndaya bile bir kulp takılmış, yasaklanması için bir neden öne sürülmüştür. Ancak bu defaki neden, diğerlerine göre çok farklı, sanki “yasaklamış olmak için” yapılmış gibi durmakta.

İlk olarak Çin’in Huan şehrinin bir vilayetinde, 1931’de ve daha sonraları sıkça yasaklara maruz kalmıştır. Neden olarak, “eserde yer alan hayvanların insan gibi davranmaları ve insan gibi karakterlere sahip olmaları” gösterilmiştir. Evet, yanlış duymadınız. Daha sonra “aynı nedenlerden” ötürü Amerika’da da birkaç okulda kütüphanelerden kaldırılmıştır.

Karar sizin.

4. Narnia #1: The Lion, the Witch and the Wardrobe / Narnia Günlükleri 1: Aslan, Cadı ve Dolap

Narnia #1: The Lion, the Witch and the Wardrobe

Türkçe Adı: Narnia Günlükleri #1: Aslan, Cadı ve Dolap
Yazar: C.S. Lewis
Yayınevi: Geoffrey Blest
Çıkış Tarihi: 1950

Yine ülkemizde ilk olarak filmiyle ünlenen, daha sonra kitaplarıyla da tanıştığımız Narnia Günlükleri’nin yasaklardan kaçabildiğini mi düşündünüz? Hayır, o bile bundan sıyrılabilmiş değil. Hem de şu ana kadar saydıklarımızdan daha fazla yasağa maruz kalmış durumda.

Kitap, sayısız okulda yasaklanmış ve dahası halk kütüphanelerinden çıkarılmıştır. Özellikle Hıristiyan ülkelerde yasaklara boyun eğen kitabın suçuna beraber bir göz atalım:

Kitap genel yapısı itibariyle mistisizmi çocuklara aşılama ve görsel (çizim) şiddet içermesiyle engellere takılıyor. Ama bu kadarla da kalmıyor, Lewis’ın Aslan karakteri için İsa’nın Narnina’daki versiyonu demesiyle ayağa kalkan bazı tutucu Hıristiyan kesimler eserin yasaklanmasında büyük rol oynuyor. Yıllarca yasaklarla boğuştuktan sonra, filminin çıkmasıyla yeniden aynı kesimin hedefi haline de gelmiştir. Gençler için “sakıncalı ve yanlış yönlendirici” olarak tanımladıkları kitabı aynı zamanda “lekelenmiş” olarak da görmektedirler.

Hal böyle olunca Narnia Günlükleri’nin ilk kitabı, pek çok yerde yasaklarla burun buruna gelmiştir. Ancak üzücü olan, C.S Lewis’ın aslında dindar bir Hıristiyan olduğu gerçeğinin göz ardı edilmiş olmasıdır.

3. Harry Potter

Harry Potter Serisi - J.K. Rowling yasaklı fantastik edebiyat eserleri

Yazar: J.K. Rowling
Yayınevi: Bloomsbury
Çıkış Tarihi: 1997 (İlk Kitap)

Dünya çapında bir fenomen olmuş, önce kitaplarıyla dünyayı fethetmiş daha sonra filmleriyle herkesin aklında yer etmiş Harry Potter, yasaklılar arasında en çok baskıya maruz kalan seri olarak listemizde 3.sıraya yerleşiyor. Abartısız, her çıkan kitabıyla tekrar tekrar yasaklanmış ve ailelerin çeşitli ağır suçlamalarıyla yüz yüze gelmiş Harry Potter Serisi, buna rağmen büyük bir başarı elde etmeyi de başarmıştır.

Ama gelin, nelerle suçlandığına bir göz atalım:

Çocukların gerçek ve hayali birbirine karıştırmasına yola açmak, Wicca* inanışına özendirmek, büyücülüğü övmek, satanistlik, çocukları aile karşıtı davranışlara özendirmek, saldırgan dil yapısı ve daha pek çok suçlamalar ilk kitaptan itibaren Harry Potter’ın yakasına yapmıştır.

Hepimizin bildiği gibi son olarak, J.K. Rowling’in Dumbledore’un “gay” olduğunu açıklaması üzerine yeniden gündeme gelmiş ve ailelerin hedefi olmuş, yasaklamalar için protestolar yeniden baş göstermişti.
American Library Association’ın verdiği bilgiye göre, son 10 yılın en çok tartışılan serisi olarak bir numaraya yerleşmiş durumdadır.

Başta da dediğim gibi, çıkan her kitabıyla tekrardan tartışma odağı olan ve zaman zaman yasaklanan Harry Potter, Amerika ve anavatanı İngiltere’nin bazı yerlerinde de yasaklarla yüz yüze gelmiştir. Yine de kitabı sayısız dile çevrilmiş ve filmleri heyecanla beklenmiştir.

*Wicca: Pagan Büyücülüğü olarak da bilinir. 20. Yüzyılın ilk yarısında, İngiltere’de gelişmiştir. Bu inancın takipçileri bir Tanrı ve onun eşi olan Tanrıça’ya taparlar. Doğaya değer verirler ve reenkarnasyonu benimsemişlerdir.

2. The Lord of the Rings Trilogy / Yüzüklerin Efendisi

The Lord of the Rings Trilogy yasaklı fantastik edebiyat eserleri

Türkçe Adı: Yüzüklerin Efendisi Üçlemesi
Yazar:
J.R.R. Tolkien
Yayınevi: Geo. Allen & Unwin
Çıkış Tarihi: 1954 (İlk Kitap)

Günümüz fantastik edebiyatında önemli bir yer edinmiş, gerek yarattığı orijinal ırkları, gerek oluşturduğu diller ve Orta Dünya ile bir efsane, bir destan ve en önemlisi bir dünya yaratmış olan büyük usta Tolkien’in Yüzüklerin Efendisi Üçlemesi, en çok suçlanan eserler arasında da belli bir yere sahiptir. Özellikle tutucu Hıristiyan kesimlerce “satanist” damgası vurulmuş ve yıllarca Hıristiyan okullarında ve halk kütüphanelerinde yasaklanmış bu başyapıt, aynı zamanda pek çok tartışmaya da konu olmuştur. American Library Association’ın verdiği bilgiye göre en çok tartışılan eserler arasında 40.sırada olsa da, fantastiğin temel taşlarından biri olarak kabul edilen bu eser, şüphesiz ki bu listedeki bazı kitaplar yazılmadan önce de öfkeli ve tutucu Hıristiyan kesimin saldırılarına maruz kalmıştır.

Garip olan, Üstat Tolkien’in sıkı bir Katolik olup, kendi zamanının Hıristiyan fantezi yazarı C.S Lewis (Narnia’nın yaratıcısı) ile sıkı bir dostluğu olmasına rağmen, kitabının pek çok Hıristiyan tarafından vahşi saldırılara hedef olmasıdır. Böyle bir insanın eseri için “din dışı, satanist” gibi tanımlamalarda bulunmak da oldukça üzücü.
Buna dair en yakın örnek ise 2001’de Alamagordo’da Tolkien kitaplarının yakılması olmuştur.

Son olarak İngiltere’de, çocukların sigaraya özenmemesi için filmlerinin yasaklanması gündeme gelmiştir. Pipo içen karakterlerin gösteriminin, çocuklarda sigara içmeye özendirici etki yaratacağı gerekçesiyle çocuk izleyicilere yasaklanması teklif edilmiştir.

Tolkien’in tüm eserleri, günümüzde bile, Hıristiyan okullarında ve bazı halk kütüphanelerinde yasaklı olmaya devam etmektedir.

1. The Odyssey / Odysseia

The Odyssey

Türkçe Adı: Odysseia
Yazar: Homer (Homeros)
Çıkış Tarihi: M.Ö. 750

Ve geldik listemizin 1 numarasına, aynı zamanda yasaklanmanın tarihinde yatan önemli bir esere. Belki şu anda, neden Yüzüklerin Efendisi’nin 1 numarada olmadığını düşünüyorsunuz. Şöyle açıklayalım, destanlar ve mitolojiler fantastik edebiyatın temeli olarak sayılır ve işte tam da bu nedenle (ve aynı zamanda yasaklanması çok eskilerden geldiği için) Odysseia’yı 1 numarada görmüş oluyorsunuz.

Peki, Homeros’un bu ünlü destanı, dünya çapında okullarda okunması gereken kitaplar listesinde yer alan bu şaheser neden yasaklanmış? İşte bunun için öncelikle M.Ö. 387’ye bir göz atmamız gerekiyor. Platon’un konuyla ilgili yaptığı açıklamasında, Homeros’un Odysseia’sının “gençler için sansürlenmesini” istediği belirtilmiştir. Platon’un bu konudaki sözlerininse şu şekilde olduğu iddia edilmektedir: “Bizim işimiz hikâyeler uydurmak değil, tam aksine kendi öykülerini yazan şairler gibi sadece ana hatları izlemek ve aşmalarına izin verilmeyen sınırları geçmeyerek açık olmaktır.”

Odysseia’nın yasaklanması için ilk ciddi adımsa M.S.35 yılında, Roma İmparatorluğu’nda atılmıştır. Bu nedenle, tarihteki yasaklanmış ilk eserler arasındadır. Dönemin Roma İmparatoru Caligula, kararını Platon’un sözlerine dayandırarak imparatorluğunda eseri yasaklatmak için girişimlerde bulunmuştur. Homeros’un eserlerinin “demokrasi ve Yunan tarzı özgürlükçülük düşüncesini aşıladığı” ve bu durumun otokratik yönetim için sağlıksız olduğu gerekçesiyle yasak getirmiştir. Ancak, bazı kaynaklara göre onun bu yasağı başarısız olmuştur.

Günümüze geldiğimiz zaman işlerin çok da değişmediğini görüyoruz. Bazı okullarda halen daha okuma listelerinden çıkarılırken, bunun en yakın örneğini 2005 yılında Alabama, Artichoke’da görebiliriz. “Çocukları Zeus, Athena gibi gerçek olmayan Tanrılara inandırmak” ve “Hıristiyan karşıtı inanışlara yönlendirmek” gerekçesiyle bahsi geçen yerdeki okullarda Odysseia’ya okuma listelerinden ve kütüphanelerden çıkarılmıştır. Okul sisteminin avukatı, Odysseia’yı okumayı “okulda ilahi okumak gibi” diye tanımlamıştır.

* * *

EKSTRA

Her ne kadar biz bu listeye koymasak da, edebiyat tarihinde farklı şekillerde önemli yeri olan iki eseri daha sizlerle paylaşmak istiyoruz. Bahsettiğimiz bu iki eser, masallar deyince ilk akla gelenlerden olan “Kırmızı Başlıklı Kız” ve distopyanın önemli yazarlarından George Orwell’ın muhteşem eseri “Hayvan Çiftliği”nden başkası değildir.

Şimdi onların aldığı yasaklara bakalım ve böylece kara listemizi tamamlamış olalım:

* Little Red Riding Hood

Little Red Riding Hood

Türkçe Adı: Kırmızı Başlıklı Kız
Yazar:
Grimm Kardeşler
Yayınevi: Holiday House
Çıkış Tarihi: 1880

Grimm Kardeşler’in bu meşhur masalının resimli bir versiyonu, Californina’da, 1989 yılında iki okulda birden yasaklanmıştır. Kitapta yemekle birlikte uyuşturucu alımı (bkz. Kurdu uyutmak) ve büyükanneye şarap verilmesi gibi resimlerin olmasından ötürü, çocuklarda alkol ve uyuşturucuya teşvike yol açmasından endişelenen okul yetkilileri kitabın bu versiyonunu yasaklamaya karar vermişlerdir.

* Animal Farm

Animal Farm

Türkçe Adı: Hayvan Çiftliği: Bir Peri Masalı
Yazar: George Orwell
Yayınevi: Secker and Warburg
Çıkış Tarihi: 1945

George Orwell denilince akla hemen onun o eşsiz distopyaları ve lafını sakınmayan kalemi geliyor. 1984’ten önce ele aldığı ve ironik bir biçimde alt başlık olarak” Bir Peri Masalı” adını verdiği Hayvan Çiftliği, eleştirdiği komünist düzen, Stalin ve bir yandan da kendi ülkesi olan İngiltere’ye iğnenin ucunu batırarak bir şaheser yaratmıştır. Hal böyle olunca, onun bu kara ütopyası bazı kesimleri rahatsız etmiştir.

* * *

Sizin listeye eklemek istediğiniz yasaklı eserler var mı? Kayıp Rıhtım Forum üzerinden bizlerle paylaşabilirsiniz.

Hazal Çamur

2009 yılında Kayıp Rıhtım'a elimi verdim, sonra da ruhumu kaptırdım. Bu yolun devamında çeşitli gazetelerin kitap eklerinde kitap incelemelerim, TRT Radyo 1'de canlı yayın konuğu olarak katılıp kurgu edebiyatını anlattığım 2 yayın, 5 yıldır süren Kahramanın Yol Türküsü adlı kendi edebiyat temalı radyo yayınım, kitap inceleme videoları serim Kayıp Rıhtım İnceliyor ve bir de bonus olarak Oyungezer Dergisi'nin kültür sanat sayfalarında düzenli yazarlığım oldu. Tüm bunların yanı sıra, gerçek hayatın sıkıcılığında, bir bilgisayar mühendisi olarak yaşıyorum. Ama biz ona Clark Kent kimliğim diyelim.

En İyi 100 Fantastik ve Bilimkurgu Kitabı – 2011

Var Olmayanı Hayal Etmek - Erbuğ Kaya

Var Olmayanı Hayal Etmek