Avrupa Uzay Ajansı’nın (ESA) evrenin en kapsamlı üç boyutlu haritasını çıkarmak amacıyla geliştirdiği Euclid Uzay Teleskobu, ilk büyük veri paylaşımını gerçekleştirdi. 12 Kasım’da yayımlanan ve yaklaşık 13 aylık gözlemlerin sonuçlarını içeren arşivde 900 milyondan fazla galaksi kayıt altına alındı.
DR1-Foundation adı verilen veri seti, teleskobun 2023 yılında başlayan görevindeki ilk büyük ölçekli bilimsel veri paylaşımı. Yaklaşık 1,7 petabayt büyüklüğündeki arşiv, gökyüzünde 1.900 derece karelik bir alanı -yani Dünya’dan görülen dolunayın kapladığı alanın yaklaşık 9.500 katını- kapsıyor.
Yeni veriler yalnızca galaksilerin görüntülerinden ibaret değil. Araştırmacılar 160 milyondan fazla gök cismine ait tayf verilerine de erişebiliyor. Bu ölçümler, gözlemlenen cisimlerin uzaklıklarını ve fiziksel özelliklerini belirlemek için kullanılacak.
ESA’nın paylaşımında 900 milyondan fazla galaksinin yanı sıra 60 milyondan fazla kuasar adayı ve yaklaşık 15.000 güçlü kütleçekimsel mercek adayı da yer alıyor. Astronomlar bu sayede evrenin büyük ölçekli yapısını incelemek için şimdiye kadarki en kapsamlı uzay tabanlı gözlem veri setlerinden birine kavuştu.
Euclid Teleskobu Karanlık Madde ve Karanlık Enerjinin İzini Sürecek
Euclid görevinin temel hedeflerinden biri, evrenin büyük bölümünü oluşturduğu düşünülen ancak doğrudan gözlemlenemeyen karanlık madde ve karanlık enerjinin doğasını aydınlatmak. Bilim insanları galaksilerin dağılımını ve milyarlarca yıl boyunca geçirdiği değişimleri inceleyerek bu iki gizemli bileşenin evren üzerindeki etkilerini anlamayı amaçlıyor.
Işık yaymayan ve yansıtmayan karanlık maddenin varlığı, yalnızca galaksiler ve diğer gök cisimleri üzerindeki kütleçekimsel etkilerinden anlaşılabiliyor. Karanlık enerji ise evrenin genişlemesinin giderek hızlanmasıyla ilişkilendiriliyor. Euclid’in oluşturacağı üç boyutlu harita, her iki olgunun da evrenin gelişimindeki rolünü ortaya koyacak kritik veriler sunacak.
Teleskobun bu amaçla kullandığı yöntemlerden biri de kütleçekimsel merceklenme. Einstein’ın genel görelilik kuramıyla açıklanan olayda, büyük kütleli bir gök cisminin kütleçekimi, arkasında kalan daha uzak nesnelerden gelen ışığı büküyor ve uzaktaki galaksilerin yay ya da halka biçiminde görünmesine yol açıyor.
Euclid’in ilk büyük veri setinde yaklaşık 15.000 güçlü kütleçekimsel mercek adayı belirlendi. Daha önceki kataloglarda bir araya getirilen örneklerin toplamını geride bırakan bu sistemler sayesinde araştırmacılar, galaksilerdeki karanlık maddenin dağılımını ve kütleçekimsel etkilerini çok daha yakından inceleyebilecek.
Evrenin Üç Boyutlu Haritası 2027’de Genişleyecek
2023 yılında uzaya gönderilen Euclid, altı yıl sürmesi planlanan görevi boyunca gökyüzünün yaklaşık üçte birini gözlemleyecek. Şimdiye kadar yayımlanan veriler, teleskobun incelemeyi hedeflediği toplam alanın yaklaşık yüzde 14’üne karşılık geliyor.
ESA, bu ilk paylaşımın ardından 2027 yılının ortalarında daha kapsamlı bir veri seti yayımlamayı planlıyor. Zayıf kütleçekimsel merceklenme ölçümlerinin de yer alacağı bu yeni gözlemlerle birlikte bilim insanları yalnızca tek tek galaksilerin kütlelerini değil, karanlık maddenin evren genelindeki dağılımını da daha ayrıntılı biçimde haritalandırabilecek.
Euclid’in nihai hedefi, milyarlarca galaksinin konumunu ve dağılımını ortaya koyarak evrenin 10 milyar yılı aşkın geçmişine uzanan üç boyutlu bir haritasını çıkarmak. İlk veri paylaşımı bu uzun soluklu hedefin henüz başlangıcını temsil etse de astronomlara daha önce görülmemiş büyüklükte bir gözlem arşivi sunuyor.
İlginizi Çekebilir: Japon Uzay Aracı, Hareketleri Açıklanamayan Gizemli Bir Göktaşının Peşinde
Yeni uzay haritası çalışmasıyla ilgili görüşlerinizi yorumlarda veya Kayıp Rıhtım Forum’da paylaşabilir, daha fazlası için bizleri Google News ve WhatsApp üzerinden takip edebilirsiniz.
Kaynak: Reuters
Forum üzerinden yorum yapıp sohbete katılmak için tıkla!