Bilim insanları, bir nötron yıldızının eşlikçisi olan dev yıldızdan yayılan maddeyi kendisine çekerken geçirdiği süreci ilk kez ayrıntılı biçimde gözlemledi.
BP Crucis adlı ikili yıldız sisteminde gerçekleştirilen gözlemler, yıldız rüzgârının son derece yoğun bir nötron yıldızına nasıl aktarıldığını ortaya koydu.
Science Advances dergisinde yayımlanan araştırma, yıldızların yaşamlarının sonunda ortaya çıkan en uç gök cisimlerinden biri olan pulsarların çevrelerinden nasıl beslendiğini anlamaya yönelik önemli bilgiler sağlıyor.
Nötron Yıldızının Beslenme Süreci İlk Kez Doğrudan Kaydedildi
BP Crucis sistemi, birbirinden son derece farklı iki gök cisminden oluşuyor.
Sistemin ana yıldızı Wray 977, Güneş’in yaklaşık 40 katı kütleye ve 60 katı büyüklüğe sahip mavi bir hiperdev. Bu yıldız, uzaya sürekli olarak yoğun miktarda gaz ve plazma saçıyor.
Eşlikçisi GX 301-2 ise yaklaşık 20 kilometre çapında bir nötron yıldızı. Bir süpernova patlamasının ardından geriye kalan bu son derece yoğun cisim, yaklaşık 11 dakikada bir kendi ekseni etrafında dönüyor ve Dünya yönüne düzenli elektromanyetik atımlar gönderdiği için pulsar olarak sınıflandırılıyor.
Yeni çalışma, Wray 977’den yayılan yıldız rüzgârının GX 301-2 tarafından nasıl yakalandığını doğrudan izlemeyi mümkün hâle getirdi.
Maryland Üniversitesi, Baltimore County ve NASA Goddard Uzay Uçuş Merkezi araştırmacısı Roi Rahin, bunun yıldız rüzgârından gelen maddenin bir nötron yıldızına düşerken ilk kez bu şekilde gözlemlendiğini belirtti.
Madde Saatte 540 Bin Kilometre Hızla Düşüyor
Gözlemler, NASA ile Japonya Uzay Araştırma Ajansı JAXA’nın ortak yürüttüğü XRISM X-ışını gözlemevi kullanılarak gerçekleştirildi.
Araştırmacılar, X-ışını tayfındaki değişimleri inceleyerek pulsara doğru hareket eden hidrojen ve helyum gibi maddelerin hızlarını ölçtü.
Sonuçlar, GX 301-2’nin Wray 977 çevresindeki 41,5 günlük yörüngesi boyunca yoğun yıldız rüzgârıyla karşılaştığını gösterdi.
Gazın nötron yıldızına doğru saatte yaklaşık 540 bin kilometre hızla hareket ettiği hesaplandı.
Nötron Yıldızının Çevresinde Geçici Bir Disk Oluşuyor
Araştırmacılar elde edilen verilerden hareketle sistemdeki madde akışının nasıl gerçekleştiğini de modelledi.
Buna göre pulsar, dev yıldızın rüzgârından gaz yakaladığında çevresinde geçici bir birikim diski oluşabiliyor. Madde daha sonra bu diskten nötron yıldızına düşüyor ve belirli bir aşamada disk ortadan kalkıyor.
Yörüngenin ilerleyen bölümünde disk yeniden oluşuyor ve süreç tekrarlanıyor.
Bu değişken yapı, pulsarın çevresindeki madde akışının sanılandan daha karmaşık olduğunu gösteriyor.
Daha Önce Görülemeyen Bölge İlk Kez İncelendi
Nötron yıldızları çevresindeki madde hareketleri daha önce de gözlemlenmişti. Ancak araştırmalar genellikle ya yıldızdan milyonlarca kilometre uzaktaki gazlara ya da nötron yıldızının güçlü manyetik alanına çok yaklaşmış maddeye odaklanıyordu.
İki bölge arasında kalan alan ise doğrudan incelemek açısından büyük ölçüde boşluk oluşturuyordu.
Yeni gözlemler, nötron yıldızından yaklaşık 100 bin ila 1 milyon kilometre uzaklıktaki maddeyi takip ederek bu eksik parçayı tamamladı.
Roi Rahin, yıldız rüzgârından gelen gazın pulsara yaklaşırken geçirdiği aşamaların anlaşılmasının, bu gök cisimlerinin nasıl enerji ürettiğini açıklamak açısından gerekli olduğunu ifade etti.
Pulsarların Nasıl Çalıştığına Işık Tutabilir
Pulsarlar, güçlü manyetik alanları ve düzenli radyasyon atımları nedeniyle gökbilimin en sıra dışı nesneleri arasında yer alıyor. Buna rağmen bu cisimlerin çevrelerinden madde toplarken ortaya çıkan süreçlerin tamamı henüz anlaşılmış değil.
GX 301-2 gibi yıldız rüzgârıyla beslenen sistemlerde, eş yıldızdan gelen gaz doğrudan pulsarın yaydığı enerjinin kaynağını oluşturabiliyor.
Araştırmacılar bu nedenle maddenin dış bölgelerden nötron yıldızının yüzeyine kadar nasıl ilerlediğini anlamanın, pulsarların davranışlarını açıklamak açısından önemli olduğunu belirtiyor.
Ekip, Aralık 2025’te sistem üzerinde ek gözlemler de gerçekleştirdi. Araştırmacılar yeni verilerin önceki sonuçlardan daha şaşırtıcı ayrıntılar içerdiğini belirtiyor.
İlginizi Çekebilir: Okyanusun En Esrarengiz Canlılarından Dev Kalamar Kamerada
Nötron yıldızlarına dair düşüncelerinizi yorumlarda veya Kayıp Rıhtım Forum’da paylaşabilir, bilim dünyasından yeni haberler için bizleri Google News ve WhatsApp üzerinden takip edebilirsiniz.
Kaynak: IFL Science
Forum üzerinden yorum yapıp sohbete katılmak için tıkla!