Bilim insanları, örümceklerin gerçekten uyuduğunu ve bu uykunun REM uykusunu andıran ayrı bir evre içerdiğini ilk kez kapsamlı davranış testleriyle doğruladı.
Araştırmada saçaklı zıplayan örümcek olarak bilinen Portia fimbriata türü incelendi. Örümceklerin uyku sırasında uzun süre hareketsiz kaldığı, dış uyaranlara daha az tepki verdiği ve uykuları bölündüğünde daha sonra daha uzun süre dinlenerek kaybı telafi ettiği görüldü.
Daha dikkat çekici olan ise gecenin belirli bölümlerinde bacaklarını kıvırmaları, vücutlarında küçük seğirmeler görülmesi ve gözlerindeki retinal tüplerin hareket etmesiydi. Araştırmacılar bu dönemi omurgalılardaki REM uykusuna benzeyen “aktif uyku” evresi olarak tanımlıyor.
Çalışma PNAS dergisinde yayımlandı.
Örümceklerin Uyuduğu Nasıl Anlaşıldı?
Bonn Üniversitesi bünyesindeki Organizmalar Biyolojisi Enstitüsü’nden Nadja Geiger ve Dr. Daniela Rößler, örümceklerin davranışlarını farklı ışık koşullarında uzun süre boyunca kaydetti.
Ekip, bir hayvanın gerçekten uyuyup uyumadığını belirlemek için kullanılan temel kriterleri tek tek test etti.
Bunlar arasında belirli bir uyku pozisyonuna geçme, uzun süre hareketsiz kalma, uyandırılmasının zorlaşması, uyku-uyanıklık döngüsünün günün belirli saatlerine göre düzenlenmesi ve uykusuz bırakıldıktan sonra daha fazla uyuma gibi özellikler bulunuyor.
Portia fimbriata örümcekleri bu kriterlerin tamamını karşıladı.
Araştırmacılar ayrıca örümceklerin iki farklı uyku evresi arasında düzenli biçimde geçiş yaptığını belirledi.
Uyumadan Önce Sekiz Bacaklarını Temizliyorlar
Gözlemler, örümceklerin uyumadan hemen önce belirgin bir rutin sergilediğini de ortaya çıkardı.
Örümcekler dinlenmeye geçmeden önce sekiz bacaklarını dikkatlice temizliyor. Ardından küçük bir ipek platform üzerine çıkarak baş aşağı şekilde uyku pozisyonuna geçiyor.
Araştırmacılar bu platformları örümceklerin küçük “hamakları” olarak tanımlıyor.
Uyku başladıktan sonra hayvanın vücudu gevşiyor ve hareketleri büyük ölçüde duruyor. Sabah uyandıklarında ise yeniden bacaklarını temizledikleri gözlemlendi.
Geiger ve Rößler, bu davranışı insanların yatmadan önce dişlerini fırçalamasına benzetiyor ancak hayvan davranışlarını insan alışkanlıklarıyla doğrudan eşitlemenin yanıltıcı olabileceğini de vurguluyor.
REM Benzeri Evrede Bacakları Seğiriyor
Örümcekler gece boyunca tamamen hareketsiz kalmıyor.
Belirli aralıklarla aktif uyku evresine geçtiklerinde bacaklarında seğirmeler görülüyor, bacaklarını vücutlarına doğru kıvırıyor ve retinal tüpleri hareket ediyor.
Bu davranışlar, uyuyan köpeklerin veya insanların REM uykusundaki istemsiz hareketlerini andırıyor.
Örümceklerin bu aktif evrede ses gibi dış uyaranlara daha az tepki verdiği de belirlendi.
Araştırmacılar, bu bulguların söz konusu hareketlerin yalnızca dinlenme sırasında ortaya çıkan rastgele davranışlar olmadığını, düzenlenmiş bir uyku evresinin parçası olduğunu gösterdiğini belirtiyor.
Uykuları Bölününce Daha Fazla Uyuyorlar
Çalışmanın en önemli kanıtlarından biri de örümceklerin uykusuzluğa verdiği tepki oldu.
Gece boyunca uykuları kesintiye uğratılan örümcekler daha sonra normalden daha uzun süre uyudu.
“Homeostatik geri tepme” olarak adlandırılan bu davranış, birçok hayvanda uykunun gerçek bir biyolojik ihtiyaç olduğunu gösteren temel göstergelerden biri kabul ediliyor.
Bu bulguyla birlikte araştırmacılar, örümceklerin yalnızca dinlenmediğini, biyolojik olarak düzenlenen gerçek bir uyku sürecinden geçtiğini söylemek için gerekli tüm davranışsal ölçütlerin karşılandığını belirtiyor.
Örümcekler Rüya Görüyor mu?
REM benzeri evrenin keşfi doğal olarak örümceklerin rüya görüp görmediği sorusunu da gündeme getiriyor.
Ancak Geiger ve Rößler, bu konuda kesin bir sonuca varmanın mümkün olmadığını vurguluyor.
Rüya kavramı insanların öznel deneyimlerine dayanıyor ve başka bir hayvanın benzer bir deneyim yaşayıp yaşamadığını doğrudan ölçmenin şu anda bir yolu bulunmuyor.
Bununla birlikte örümceklerde görülen aktif uyku evresinde düzenli mikro hareketler ve retinal faaliyet gözlenmesi, omurgalıların REM uykusuyla dikkat çekici benzerlikler taşıyor.
Araştırmacılar bundan sonraki çalışmalarında bu evrede beyinde uyanıkken yaşanan olayların yeniden işlenip işlenmediğini araştırmayı planlıyor.
Uyku Yüz Milyonlarca Yıllık Bir Özellik Olabilir
Örümceklerin evrimsel geçmişi yüz milyonlarca yıl öncesine uzanıyor.
Bu nedenle araştırmacılara göre onlarda düzenlenmiş uyku ve REM benzeri bir evrenin bulunması, uykunun hayvanlar dünyasındaki kökeninin sanılandan çok daha eski olabileceğine işaret ediyor.
Ekip şimdi farklı örümcek türlerinin nasıl uyuduğunu ve doğal ortamda gözlenen uykunun laboratuvar koşullarından farklı olup olmadığını araştırmayı hedefliyor.
Bu çalışmaların ayrıca iklim değişikliği ve gece yapay aydınlatması gibi çevresel faktörlerin örümceklerin uyku düzenlerini nasıl etkilediğini anlamaya yardımcı olabileceği düşünülüyor.
İlginizi Çekebilir: Troya’da 4.500 Yıllık İdol Başı ve 2.700 Yıllık Flüt Keşfedildi
Örümcekler hakkındaki yeni araştırmaya dair düşüncelerinizi yorumlarda veya Kayıp Rıhtım Forum’da paylaşabilir, bilim dünyasından daha fazla haber için bizleri Google News ve WhatsApp üzerinden takip edebilirsiniz.
Kaynak: IFL Science
Forum üzerinden yorum yapıp sohbete katılmak için tıkla!