Bilim insanları, Ankara’daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde bulunan ve yaklaşık 4.000 yıl önce kil bir zarfın içine kapatılmış çivi yazılı mektubu, esere zarar vermeden okumayı başardı. Yeni geliştirilen taşınabilir X-ışını tarama sistemi sayesinde metin dijital ortamda “açıldı” ve binlerce yıldır görülmeyen satırlar ortaya çıkarıldı.
npj Heritage Science dergisinde yayımlanan çalışma, Alman Elektron Sinkrotronu (DESY) ile Hamburg Üniversitesi araştırmacılarının ortak projesi kapsamında gerçekleştirildi.
Ekip tarafından geliştirilen ENCI adlı sistem, özellikle kil zarfların içinde saklanan çivi yazılı tabletleri fiziksel olarak kırmadan incelemek üzere tasarlandı.
Eski Çağlarda Mektuplar Kil Zarfların İçine Kapatılıyordu
Eski Asur ve Babil toplumlarında mektuplar, sözleşmeler ve idari belgeler çoğu zaman kil tabletler üzerine yazılıyordu.
Bazı belgeler daha sonra ikinci bir kil tabakasıyla kaplanarak adeta bir zarfa dönüştürülüyordu. Zarfın dış yüzeyine tarafların adları, mühürler veya içerideki anlaşmanın kısa bir özeti işlenebiliyordu.
Özellikle hukuki belgelerde, sözleşme tamamlandığında dıştaki kil zarfın kırılması gerekiyordu. Ancak günümüze ulaşan kapalı örneklerin açılması, hem zarfı hem de içindeki tableti geri dönülmez biçimde zarar görme riskiyle karşı karşıya bırakıyor.
Bu nedenle binlerce yıllık bazı yazışmalar bugüne kadar hiç okunamadı.
Yüksek Enerjili X-Işınları Kilin İçini Görüntüledi
Araştırmacılar bu sorunu çözmek için fizikçiler, bilgisayar bilimcileri ve Asuroloji uzmanlarını bir araya getirdi.
Ortaya çıkan ENCI sistemi, yüksek enerjili X-ışınları kullanarak kil zarfın ve içindeki tabletin üç boyutlu görüntüsünü oluşturuyor.
Daha sonra özel yazılım, içteki tablet yüzeyini dijital olarak ayırıyor ve çivi yazılı işaretlerin okunabileceği düz bir görüntüye dönüştürüyor.
Böylece araştırmacılar zarfı fiziksel olarak açmadan içindeki metni inceleyebiliyor.
Sistemin taşınabilir olması da önemli bir avantaj sağlıyor. Cihaz parçalarına ayrılarak farklı müzelere taşınabiliyor ve eserlerin bulundukları kurumdan çıkarılmasına gerek kalmıyor.
İlk Uygulamalar Paris ve Ankara’da Yapıldı
ENCI’nin ilk uygulamalarından biri Paris’teki Louvre Müzesi’nde, diğeri ise Ankara’daki Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nde gerçekleştirildi.
Ankara’daki çalışmada yaklaşık 4.000 yıldır kapalı olan kişisel bir mektup dijital olarak açıldı.
Mektup, tüccar Ennum-Aššur’a eşi Anna-anna tarafından gönderilmişti.
Araştırmacıların çözümlediği metin, yalnızca aile içindeki iletişime değil, dönemin ticari ilişkilerine ve borç tahsilatı uygulamalarına da ışık tutuyor.
Bir Kadın Eşine Borç Tahsilatı Hakkında Yazmış
Metne göre Ennum-Aššur, Laqēpum adlı bir kişiye bir miktar gümüş borç vermişti.
Tüccar iş amacıyla şehirden ayrılırken borcun tahsil edilmesini eşine bırakmıştı. Anna-anna da borcu almaya çalıştıktan sonra yaşananları anlatmak üzere eşine mektup gönderdi.
Bu tür kişisel yazışmalar, yaklaşık dört bin yıl önce yaşayan insanların gündelik hayatlarına ilişkin resmi kayıtlarda bulunmayan ayrıntılar sağlayabiliyor.
Borçlar, aile ilişkileri, ticaret, yolculuklar ve eşler arasındaki görev paylaşımı gibi konular, antik toplumların günlük işleyişinin daha ayrıntılı biçimde anlaşılmasına yardımcı oluyor.
Yüz Binlerce Kapalı Tablet Yeniden İncelenebilir
Araştırmacılara göre Irak, Suriye, İran ve Türkiye başta olmak üzere Güneybatı Asya’da bugüne kadar yaklaşık 500 bin ila 1 milyon çivi yazılı eser ortaya çıkarıldı.
Bunların bir bölümü hâlâ kapalı kil zarfların içerisinde bulunuyor.
Yeni yöntem, daha önce korunmaları amacıyla açılmadan bırakılan bu belgelerin içeriğine ulaşılmasını mümkün hâle getirebilir.
Bu da yalnızca kişisel mektupların değil, ticari sözleşmelerin, borç kayıtlarının ve idari belgelerin de ilk kez okunabileceği anlamına geliyor.
Araştırmacılar, ENCI benzeri zarar vermeyen görüntüleme teknolojilerinin geliştirilmesiyle binlerce yıldır mühürlü kalan çok sayıda belgenin önümüzdeki yıllarda çözümlenebileceğini düşünüyor.
İlginizi Çekebilir: Antarktika’da 54 Milyon Yıl Öncesine Ait Sıradışı Ayak İzleri Bulundu
Çalışmaya dair görüşlerinizi yorumlarda veya Kayıp Rıhtım Forum’da paylaşabilir, arkeoloji dünyasından yeni haberler için bizleri Google News ve WhatsApp üzerinden takip edebilirsiniz.
Kaynak: Popular Mechanics
Forum üzerinden yorum yapıp sohbete katılmak için tıkla!