Bilim insanları, yüzey sıcaklığının yaklaşık 1.500 dereceye ulaştığı uzak bir gezegenin atmosfere sahip olabileceğine dair güçlü kanıtlar elde etti. HD 3167 b adı verilen gök cismi, aşırı sıcaklıklarına rağmen atmosfer barındırdığı düşünülen gezegenler arasında dikkat çekiyor.
Chicago Üniversitesi öncülüğünde yürütülen araştırma, kendi yıldızlarına son derece yakın konumda bulunan kayalık gezegenlerin atmosferlerini nasıl koruyabildiklerine ilişkin yeni sorular ortaya çıkardı.
Dünya’dan yaklaşık 154 ışık yılı uzaklıkta, Balık Takımyıldızı’nda bulunan HD 3167 b, atmosfer belirtileri tespit edilen lav gezegenleri arasında şimdiye kadar keşfedilen en az yıldız ışınımına maruz kalan örnek olma özelliğini taşıyor.
Gezegen Yıldızının Etrafındaki Turunu 23 Saatte Tamamlıyor
HD 3167 b, Dünya’nın yaklaşık 1,6 katı yarıçapa sahip kayalık bir ötegezegen. Yıldızına son derece yakın bir yörüngede hareket eden gök cismi, bir tam turunu yalnızca 23 saatte tamamlıyor.
Bu tür gezegenlerin çoğunun kütleçekimsel kilitlenme nedeniyle sürekli aynı yüzünü yıldızına dönük tuttuğu düşünülüyor. Dolayısıyla bir taraf sürekli yıldız ışığına maruz kalırken diğer taraf karanlıkta kalıyor.
Gündüz yüzeyinde sıcaklıkların kayaları eritecek seviyelere ulaşabilmesi nedeniyle bu gök cisimleri lav gezegenleri olarak adlandırılıyor.
Ancak son yıllarda yapılan gözlemler, bazı lav gezegenlerinin beklenenden daha düşük sıcaklıklara sahip olduğunu gösterdi. Bu durum, gezegenlerin atmosferleri aracılığıyla ısıyı gece tarafına taşıyor veya bulutları sayesinde yıldız ışığını uzaya geri yansıtıyor olabileceğine işaret ediyor.
HD 3167 b de bu beklenmedik özellikleri taşıyan gezegenler arasına katıldı.
Gezegenin Beklenenden Daha Soğuk Olması Atmosfer İhtimalini Güçlendiriyor
Araştırmacılar, James Webb Uzay Teleskobu’nun gözlem verilerini kullanarak HD 3167 b’nin gündüz tarafındaki sıcaklığı inceledi.
Atmosferi bulunmayan ve yıldızından aldığı enerjinin büyük bölümünü soğuran bir gezegenin gündüz tarafında sıcaklığın 2.200 derecenin üzerine çıkması bekleniyordu.
Ancak gözlemler, yaklaşık 1.500 derecelik bir parlaklık sıcaklığına işaret etti. Bu belirgin fark, gezegenin yoğun veya yüksek derecede yansıtıcı bir atmosfere sahip olabileceğini gösteriyor.
Araştırmacılara göre atmosfer, yıldızdan gelen enerjinin bir bölümünü uzaya yansıtarak veya ısıyı gezegenin gece tarafına taşıyarak gündüz yüzeyinin sıcaklığını düşürüyor olabilir.
Bununla birlikte atmosfer doğrudan görüntülenmiş değil. Elde edilen sıcaklık ölçümleri, atmosferin varlığına ilişkin güçlü fakat dolaylı kanıtlar sunuyor.
Bu Kadar Sıcak Bir Gezegen Atmosferini Nasıl Koruyor?
Keşfin en dikkat çekici yönlerinden biri, HD 3167 b’nin yıldızına bu kadar yakın olmasına rağmen atmosferini koruyor olma ihtimali.
Normal koşullarda yıldızlarından yoğun radyasyon ve yıldız rüzgârı alan kayalık gezegenlerin atmosferlerini zamanla kaybetmesi bekleniyor.
Chicago Üniversitesi’nden gezegen bilimci Edwin Kite, yıldızına yaklaştıkça bir gezegenin atmosferini korumasının giderek zorlaştığını belirtiyor. Buna rağmen son gözlemler, aşırı sıcak lav gezegenlerinin bazılarının atmosfer barındırabileceğini gösteriyor.
Üstelik bugüne kadar atmosfer belirtileri tespit edilen lav gezegenleri arasında en sıcak örneklerin öne çıkması da araştırmacıları şaşırtıyor.
HD 3167 b’nin bu gruptaki görece daha az sıcak örnek olması, atmosferlerin hangi koşullarda varlığını sürdürebildiğinin anlaşılması açısından önem taşıyor.
Bilim insanları, belirli bir sıcaklık eşiğinin üzerinde lav gezegenlerinin atmosferlerinin daha kalın veya daha yansıtıcı hâle geliyor olabileceğini değerlendiriyor.
Atmosferinde Karbondioksit ve Su Bulunabilir
Araştırmanın başyazarı Brandon Park Coy, aşırı sıcak kayalık gezegenlerin atmosferlerinin başlangıçta büyük ölçüde buharlaşmış kayalardan oluştuğunun düşünüldüğünü belirtiyor.
Ancak yeni çalışmalar, bazı lav gezegenlerinin atmosferlerinde karbondioksit, karbonmonoksit ve su buharı gibi maddelerin de bulunabileceğine işaret ediyor.
HD 3167 b’nin atmosferinin kimyasal bileşimi ise henüz belirlenemedi.
Araştırmacılar, gezegenin atmosferindeki maddeleri tespit edebilmek için James Webb Uzay Teleskobu’yla yeni gözlemler gerçekleştirilmesi gerektiğini vurguluyor.
Keşif Dünya’nın İlk Dönemlerine de Işık Tutabilir
HD 3167 b, aşırı sıcaklıkları nedeniyle bildiğimiz anlamda yaşam için elverişli bir gezegen değil. Bununla birlikte lav gezegenlerinin incelenmesi, Dünya’nın erken dönemlerinin anlaşılmasına yardımcı olabilir.
Bilim insanları, gezegenimizin oluşumundan sonraki ilk dönemlerde büyük gök cisimlerinin çarpışmaları nedeniyle yüzeyinin büyük ölçüde erimiş durumda olduğunu düşünüyor.
Magma okyanusu olarak adlandırılan bu dönemin koşulları, günümüzde gözlemlenen bazı lav gezegenlerinin özelliklerine benzerlik gösterebilir.
Araştırmacılara göre HD 3167 b gibi gezegenlerin atmosferlerini hangi koşullarda koruyabildiğinin anlaşılması, hem Dünya’nın geçmişini açıklamaya hem de başka yıldızların çevresinde yaşama elverişli gezegenlerin araştırılmasına katkı sağlayabilir.
Çalışma, The Astrophysical Journal Letters dergisinde yayımlandı.
İlginizi Çekebilir: Güneş Sistemi’ndeki En Tuhaf 10 Uydu
Keşfedilen gezegene dair fikirlerinizi yorumlarda veya Kayıp Rıhtım Forum’da paylaşabilir, bilim dünyasından yeni haberler için bizleri Google News ve WhatsApp üzerinden takip edebilirsiniz.
Kaynak: IFL Science
Forum üzerinden yorum yapıp sohbete katılmak için tıkla!