İskoçya’daki Lewis Adası’nda yer alan tarihöncesi yapay adanın, Stonehenge’den daha eskiye uzanan insan yapımı bir yapı olduğu ortaya kondu. Deniz arkeologları, Loch Bhorgastail adlı göldeki küçük adacığın taş yüzeyinin altında büyük bir ahşap platform bulunduğunu tespit etti.
Southampton Üniversitesi ve Reading Üniversitesi araştırmacıları tarafından yürütülen çalışma, sığ sularda arkeolojik kayıt almayı zorlaştıran koşulları aşmak için geliştirilen yeni bir görüntüleme yöntemiyle gerçekleştirildi.
Advances in Archaeological Practice dergisinde yayımlanan araştırmaya göre bulgular, adanın yaklaşık 5.000 yıl önce Neolitik dönemde inşa edildiğini ve sonraki yüzyıllarda farklı topluluklar tarafından yeniden kullanıldığını gösteriyor.
İskoçya, İrlanda ve Galler’de görülen “crannog”lar; göl, bataklık, haliç ya da benzeri sulak alanlarda inşa edilen küçük yapay adalar olarak biliniyor. Bu yapıların tam olarak hangi amaçla kullanıldığı hâlâ kesinlik kazanmış değil. Ancak arkeolojik veriler, crannog’ların Neolitik dönemden Demir Çağı’na ve sonrasına kadar farklı dönemlerde yeniden düzenlendiğini ve kullanıldığını gösteriyor.
İskoçya’daki Yapay Adada Yüzlerce Neolitik Çağ Kalıntısı Çıktı
Loch Bhorgastail’deki crannog, bu tür yapıların tarihini anlamak için önemli bir örnek sunuyor. Araştırmacılar, adacığın bugünkü taş kaplamasının altında katmanlı bir ahşap ve çalı demeti örgüsü bulunduğunu belirledi. Yapının çevresindeki suda ise yüzlerce Neolitik çömlek parçası ortaya çıkarıldı.
Kazı, sondaj, yüzey araştırması ve radyokarbon tarihleme çalışmaları sonucunda adanın inşa süreci kademeli şekilde yeniden oluşturuldu. Buna göre yapı başlangıçta yaklaşık 23 metre çapında dairesel bir ahşap platformdu. Platformun üzeri çalı demetleriyle kaplanmıştı.
Yaklaşık 2.000 yıl sonra, Orta Tunç Çağı’nda yapıya yeni çalı demetleri ve taş katmanları eklendi. Bundan yaklaşık 1.000 yıl sonra ise bölgede yeni bir kullanım evresi daha yaşandı. Araştırmacılar ayrıca adayı kıyıya bağlayan taş bir geçidin de bulunduğunu, ancak bu yolun bugün su altında kaldığını belirledi.
Bu tarihleme, Loch Bhorgastail crannog’unun Britanya Adaları’nın en bilinen tarihöncesi anıtlarından biri olan Stonehenge’den daha eski bir geçmişe sahip olduğunu ortaya koyuyor.
Çömlek Kalıntıları Toplumsal Etkinliklere İşaret Ediyor
Araştırma ekibinin başyazarı Dr. Stephanie Blankshein, yapıların neden inşa edildiğinin hâlâ kesin olarak bilinmediğini belirtti. Ancak inşa sürecinde gereken emek ve kaynakların, bu alanların topluluklar için özel bir anlam taşıdığını gösterdiğini ifade etti.
Dr. Blankshein açıklamasında şunları söyledi:
“Bu adaların tam olarak neden inşa edildiğini hâlâ bilmiyoruz. Ancak onları oluşturmak için gereken kaynaklar ve emek, yalnızca bu tür işleri başarabilecek karmaşık topluluklara değil, aynı zamanda bu alanların büyük önemine de işaret ediyor.
“Adaların üzerinde ve çevresinde bulunan, çoğu zaman hâlâ yiyecek kalıntıları içeren çok sayıdaki çömlek ve işlenmiş taşlar, bu yerlerin yemek pişirme ya da şölen gibi ortak etkinlikler için kullanılmış olabileceğini düşündürüyor.”
Sığ Suda Yeni Görüntüleme Yöntemi
Araştırmanın önemli yönlerinden biri de sığ sularda kullanılan yeni görüntüleme tekniği oldu. Ekip, stereofotogrametri adı verilen yöntemle adayı suyun üstü ve altıyla birlikte tek ve kesintisiz bir yapı olarak kaydetti.
Stereofotogrametri, farklı açılardan çekilen iki boyutlu fotoğrafları karşılaştırarak üç boyutlu modeller oluşturmayı sağlıyor. Bu yöntem derin sularda etkili olsa da 1 metreden daha sığ alanlarda bulanık tortu, dalgalanma, yüzen bitkiler ve ışık yansımaları nedeniyle zorlaşıyor.
Southampton Denizcilik ve Deniz Araştırmaları Enstitüsü Direktörü Prof. Fraser Sturt, sığ su görüntülemesinin arkeologlar için uzun süredir sorun yarattığını belirterek şu ifadeleri kullandı:
“İnce tortular, dalgalı koşullar, yüzen bitki örtüsü ve bozulmuş ya da yansıyan ışık, sığ su görüntülemeyi engelliyor. Fotogrametri derin sularda çok etkili, ancak bir metreden daha az derinliklerde sorunlarla karşılaşıyor. Bu problem, arkeologlar için iyi bilinen bir zorluk.”
Benzer Alanlar İçin Yeni Bir Yol Açabilir
Araştırmacılar bu sorunu aşmak için düşük ışıkta çalışabilen, geniş görüş açısına sahip iki küçük su geçirmez kamera kullandı. Kameralar sabit aralıklı bir düzeneğe yerleştirildi ve dalgıçlar tarafından su içinde yönlendirildi. Konumlandırma santimetre hassasiyetinde kontrol edildi. Böylece hava dronlarıyla elde edilen doğruluk seviyesine yakın bir veri toplama süreci sağlandı.
Dr. Blankshein, stereofotogrametri, dron teknolojisi ve veri işleme yöntemlerini bir araya getirerek taşınabilir ve maliyet açısından erişilebilir bir yaklaşım geliştirdiklerini söyledi.
Ekip, bu yöntemin yalnızca Loch Bhorgastail crannog’unu anlamakla kalmayıp benzer sığ su arkeoloji alanlarının incelenmesinde de kullanılabileceğini düşünüyor.
İlginizi Çekebilir: Rutin Kazı Beklenmedik Keşfe Dönüştü
İskoçya’da ortaya çıkartılan bu yapay adaya dair sizin düşünceleriniz neler? Görüşlerinizi yorumlarda veya Kayıp Rıhtım Forum’da paylaşabilir, arkeoloji dünyasından daha fazla içerik için bizleri Google News ve WhatsApp üzerinden takip edebilirsiniz.
Kaynak: IFL Science
Forum üzerinden yorum yapıp sohbete katılmak için tıkla!